“Kelimelerin gönülde açtığı yarayı ancak kelimeler iyileştirebilir.” (Cemil Meriç)
Sözlerin insan ruhunda bıraktığı etki, hislerimizi anlamamızla başlar. Bu etki, insan olmanın temel gerekliliklerinden biri olan duygularla bağlantılı olarak kendini gösterir. Duygular, farklı olaylar karşısında içimizde oluşan hislerdir ve bu hisler verdiğimiz tepkileri etkiler. Bu süreçte şekillenen düşünceler ise bireyin herhangi bir durum karşısında ne hissettiğini anlamasına ve buna göre davranmasına olanak tanır. Döngüsel bir etkileşim içinde olan duygu ve düşünceler, kendimizi ifade etme biçimimizi şekillendirir. Hislerimizi dile getirme, paylaşma ve anlamlandırma süreci hem bireysel hem de sosyal ilişkilerimizin temelini oluşturur. Kendini ifade etmenin en temel araçlarından biri de sözlerdir. İnsan, yaşamı boyunca her biri iz bırakan sözler ve kelimelerle bir bütün oluşturur. Bu anlamda sözler yalnızca bir iletişim aracı değil; yerine göre inciten, iyileştiren, değiştiren, toparlayan, güç veren ve yeniden inşa eden bir etkiye de sahiptir.
ANLAŞILMA ARZUSU
Sözler, insanların birbirini anlamasında ve sosyal ilişkilerde temel bir rol oynar. Bu etkileşimde nasıl ki anlatmak mühimse anlaşılmak da bir o kadar önemlidir. Nitekim, anlaşılma isteği insan doğasının ayrılmaz bir parçası olarak var olagelmiştir. Birey, hislerini ve düşüncelerini karşısındakine aktarmak ister. Bazen yaşadığımız bir olayı sözlerle somutlaştırmak içimizi hafifletir ve rahatlatır. Ayrıca bu durum, iç dünyamızı düzenlemek ve kendimizi daha iyi tanımak için de bir araçtır. Ancak burada önemli olan bu aktarımın bulduğu karşılıktır. Zira, anlattıklarımızın değeri karşı tarafın onu anlamasıyla ölçülür. Bu durum klasik anlatıda “Söz, onu dinleyenin anlayabildiği kadardır.” ifadesiyle vurgulanır. Dolayısıyla sağlıklı bir iletişimde hassas bir algı, duyulmanın sağladığı tatmin, başkalarına daha samimi yaklaşabilme yeteneği ve sonuç olarak sevme ve sevilme özgürlüğü önemli bir yer tutar.
Günlük yaşamda anlaşılma hissi, bireylerin yaşam memnuniyeti ve psikolojik iyi oluşunu da doğrudan etkiler. Nitekim bireyler kendilerini başkaları tarafından anlaşılmış hissettiklerinde daha mutlu ve daha sağlıklı hissederler. Bu etki, özellikle kendini başkalarıyla ilişkileri üzerinden tanımlayan ve sosyal bağlarını benliğinin merkezi bir parçası olarak gören kişilerde daha belirgindir. Böylece kişi anlaşıldığını hissettiğinde duygu durumu iyileşir; sosyal ilişkilerinde ise güven, bağlılık, empati ve memnuniyet duygusu artar.
İÇİMİZDE BİRİKENLER
Duygular sadece sözlerle değil, sözsüz biçimlerle de kendini gösterebilir. Her iki durumda da muhataba aktarılmayan duygular, etkisiz bir unsur olarak kalır. Bu durum başlangıçta bireysel bir tercih gibi görünse de zamanla içsel bir yük haline gelir. Asıl olan, kişinin kendi duygularını fark etmesi ve onları kendine uygun yollarla dışa vurabilmesidir. Bu nedenle duyguları dile getirebilmek, onları anlamak ve yönetmek için en doğru yoldur. Nitekim her iki durumda da insanların bedensel ve ruhsal sağlığı için vazgeçilmezdir.
Kişiler arasında sözel iletişim kurulduğunda karşılaşılan sıkıntı anlatılmış ve çözümüne yönelik ilk adım atılmış olur. Karşıdaki kişinin yönlendirmeleriyle birey sorunun çözümüne yaklaşır. Bununla birlikte, farklı bakış açıları geliştirerek zihinsel anlam katmanlarını da zenginleştirir. Kişinin kendini ifade etmesi, aynı zamanda benliğini ortaya koymasıdır. Nitekim bu kişiler başkalarına bağımlı olmadıkları gibi özgür düşünme yeteneğine de sahiptir.
Sosyal ilişkilerde sözel iletişim yol gösterici ve yönlendirici bir işlev görür. Mutluluk, ilgi ve hoşlanma gibi hisler yeni bağlar kurmayı kolaylaştırır. Kızgınlık, kıskançlık, utanç ya da keyif gibi duygular ise mevcut ilişkileri sürdürme, onarma veya sonlandırma süreçlerinde bizi harekete geçirir. Böylece, duygular insan ilişkilerinin farklı evrelerinde çeşitli biçimlerde ortaya çıkar.
BENLİĞİ İFADE ETMEK
Her insan kendi mizacı gereği ayrı bir değere sahiptir. Tıpkı parmak izleri gibi, insanlar da birbirinden farklı ve biriciktir. Bu sebeple her birey, kendi benliğini oluşturarak yaşam yolculuğunu sürdürür. Hayatın merdivenlerini tırmanırken birikimli tecrübelerle oluşturduğumuz benliğimiz, kendimizi ifade etme biçimimiz ile yakından ilişkilidir. Bunun nedeni, kendini iyi ifade edebilen bireyin kendini tanımış, duygularının farkında olan ve düşüncelerini anlamlandırabilen bir kişi olmasıdır. Farkındalığı yüksek olan kişi; neye üzüldüğünü, neye sevindiğini hangi değerlerle yaşamak istediğini bilir. Bu fark ediş, bireyin benlik algısının güçlenmesini sağlar ve onun kendini gerçekleştirme sürecine katkıda bulunur.
Maslow’un insan ihtiyaçları üzerine geliştirdiği kuramında bireyin en üst düzey ihtiyacının kendini gerçekleştirmek olduğu ifade edilir. Kendini gerçekleştirmiş kişiler, yeteneklerini ve potansiyelini en yüksek düzeyde kullanabilen, sorumluluk sahibi bireylerdir. Bu kişiler yaşamda ellerinden gelenin en iyisini yaparak kendi sınırlarını keşfederler. Dolayısıyla güvenlik, aidiyet, sevgi, saygı gibi temel ihtiyaçlarını karşılamış; bilişsel meraklarını ve bilgi arayışlarını ise gidermiş olurlar. Bu sürecin ayrılmaz bir parçası olan kendini ifade edebilme becerisi, kişinin kendisiyle barışık olmasını ve çevresiyle daha sağlıklı, olgun ve dengeli ilişkiler kurmasını sağlar.
KAYNAKÇA
Adler, A. (2022). Yaşama Sanatı (Kâmuran Şipal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
Baymur, B. F. (2020). Genel psikoloji (15. basım). İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
King, L. A., & Emmons, R. A. (1990). Conflict over emotional expression: Psychological and physical correlates. Journal of Personality and Social Psychology, 58(5), 64–877.
Lun, J., Kesebir, S., & Oishi, S. (2008). On feeling understood and feeling well: The role of interdependence. Journal of Research in Personality, 42(6), 1623–1628.
Maslow, A. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper and Row Publishers. Rogers, C. R. (2012). Yarının İnsanı (F. Cihan Dansuk, Çev.). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
